Tháp Tường Long (Chùa Tháp)

Tháp Tường Long, còn gọi là chùa Tháp hay tháp Đồ Sơn, tọa lạc trên đỉnh núi Long Sơn cao 95,2 m so với mặt nước biển — ngọn núi đầu tiên trong chín ngọn chạy dọc bán đảo Đồ Sơn, thuộc phường Vạn Hương, quận Đồ Sơn, Hải Phòng.

Theo sách Đại Việt sử lược, năm Mậu Tuất 1058, vua Lý Thánh Tông sau khi ngự giá qua biển Ba Lộ đã dừng chân tại đây và cho xây tháp. Sau đó nhà vua nằm mộng thấy rồng vàng, bèn ban cho ngọn tháp tên Tường Long — nghĩa là "thấy rồng vàng hiện lên" — để ghi nhớ điềm lành. Theo Đại Nam nhất thống chí, Tường Long là ngọn tháp cao nhất so với các công trình kiến trúc đương thời; ngoài chức năng tôn giáo, tháp còn là đài quan sát bảo vệ bờ cõi phía Đông Bắc và là hành cung của vua chúa trong những chuyến tuần du.

Di tích được khai quật khảo cổ lần đầu năm 1978, phát hiện nền móng tháp hình vuông giật ba cấp (cạnh lớn nhất 7,96 m) cùng nhiều di vật như gạch xây tháp, bệ tượng A Di Đà bằng đá xanh, chân tảng hoa sen và các con giống đất nung hình rồng, phượng, chim thần Kinnara. Cuộc khai quật lần hai năm 1998 phát hiện thêm nền móng thứ hai, đưa đến nhận định đây có thể là một quần thể tháp.

Tháp Tường Long ngày nay được phỏng dựng trên nền móng tháp cổ thế kỷ XI, khởi công năm 2007 và hoàn thiện sau 10 năm, là công trình kỷ niệm một nghìn năm Thăng Long – Hà Nội. Tháp gồm 9 tầng, cao 37,14 m, chân tháp hình vuông với bốn lối lên xuống; bên trong đặt pho tượng A Di Đà ngồi trên tòa sen bằng đá. Quần thể còn có chuông chùa và nhà che hố khảo cổ phục vụ tham quan.